Tüp bebek tedavisi, yumurtalıkların ilaçla uyarılarak birden fazla yumurta geliştirilmesi, bu yumurtaların küçük bir işlemle toplanması, laboratuvarda sperm ile döllenmesi ve gelişen embriyonun rahme yerleştirilmesi sırasıyla yapılır. Baştan sona bakıldığında bir adet döngüsüne sığan, ayaktan yürütülen bir süreçtir; yatış gerektirmez.
Sürecin bütününü ve İstanbul özelindeki planlamayı tüp bebek tedavisi sayfasında bulabilirsiniz. Aşağıda süreç, hastanın gerçekten yaşadığı sırayla anlatılmıştır: ilk görüşmede ne konuşulur, hangi tetkikler istenir, iğneler nasıl yapılır, hangi gün ne olur ve hangi noktalarda karar verilir.
Korunmasız ve düzenli birlikteliğe rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmamışsa değerlendirme başlar. Tedavinin ne olduğunu baştan okumak isterseniz tüp bebek nedir sayfasıyla başlayabilirsiniz. Kadın 35 yaşın üzerindeyse bu süre altı aya iner. Bilinen bir tüp tıkanıklığı, ağır sperm bozukluğu, adet düzensizliği veya endometriozis varsa süre beklenmez; doğrudan değerlendirmeye geçilir.
Sperm tahlilinin nasıl yapıldığı ve sonucun nasıl okunduğu spermiyogram nedir, neden yapılır sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.
Doğal döngüde her ay tek bir yumurta olgunlaşır. Tedavide amaç aynı anda birden fazla yumurta geliştirmektir; böylece laboratuvarda değerlendirilebilecek embriyo sayısı artar. Bunun için genellikle adetin ikinci ya da üçüncü gününde karın bölgesine yapılan ince uçlu iğnelerle hormon tedavisine başlanır. İğneler evde, hastanın kendisi tarafından uygulanabilir. Bu dönem ortalama 8 ile 12 gün sürer; kişiye göre bu süre kısalabilir ya da uzayabilir.
Doz kişiye özeldir. Yaş, yumurtalık rezervi ve varsa önceki tedavilerin yanıtı doza yön verir. Rezervi düşük olan hastada yüksek doz otomatik olarak daha iyi sonuç vermez; bu nedenle plan bireysel kurulur.
Uyarı döneminde ortalama iki ya da üç kez kontrole gelinir. Her kontrolde ultrasonla foliküllerin çapı ölçülür ve gerekirse kan tetkiki bakılır. Bu takip, hem dozun ayarlanmasını hem de yumurta toplama gününün doğru belirlenmesini sağlar. Foliküller hedeflenen çapa ulaştığında, yumurtaların son olgunlaşmasını sağlayan çatlatma iğnesi belirli bir saatte yapılır. Bu saat kritiktir; toplama işlemi buna göre planlanır.
Çatlatma iğnesinden yaklaşık 34 ile 36 saat sonra yapılır. Vajinal ultrason eşliğinde ince bir iğneyle foliküllerden sıvı çekilir ve içindeki yumurtalar toplanır. İşlem hafif anestezi altında, ortalama 15 ile 20 dakikada tamamlanır. Kesi yoktur, dikiş atılmaz. Birkaç saatlik dinlenmenin ardından aynı gün evinize dönersiniz. İşlem sonrasında hafif kasık ağrısı ve lekelenme olabilir.
Aynı gün eşten sperm örneği alınır ve laboratuvarda yıkanarak en hareketli spermler ayrıştırılır. Menide hiç sperm bulunmayan olgularda örnek, testisten cerrahi yolla elde edilir (TESE ya da mikro TESE). Bu durumda işlem yumurta toplama günüyle eşzamanlı planlanır.
Toplanan yumurtaların hepsi olgun olmayabilir; yalnızca olgun olanlar işleme alınır. Klasik yöntemde yumurta ve sperm aynı kabın içinde bırakılır. Mikroenjeksiyonda ise tek bir sperm mikroskop altında doğrudan yumurtanın içine verilir. Döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği ertesi gün değerlendirilir. Ayrıntı için mikroenjeksiyon (ICSI) nedir sayfasına bakabilirsiniz.
Döllenen yumurtalar özel kültür ortamında izlenir. Doç. Dr. Serkan Oral bu aşamayı bir yarışa benzetiyor: embriyolar laboratuvarda gelişimlerini sürdürür ve bir bölümü belirli bir noktadan sonra ilerleyemez. Transfer için 3. gün ya da 5. gün (blastokist) tercih edilebilir. Embriyo sayısı azsa daha erken transfer gündeme gelir; sayı yeterliyse 5. güne kadar beklemek seçim şansını artırır. Bu, tek doğrusu olan bir tercih değil, tabloya göre verilen bir karardır.
İnce ve yumuşak bir kateterle, ultrason eşliğinde embriyo rahim içine bırakılır. İşlem birkaç dakika sürer, genellikle anestezi gerektirmez ve ağrılı değildir. Transfer edilecek embriyo sayısı yönetmelikle sınırlandırılmıştır; bunun temel amacı çoğul gebelik riskini azaltmaktır. Transfer edilmeyen kaliteli embriyolar dondurularak saklanabilir ve sonraki bir döngüde çözülerek kullanılabilir.
Transferden sonra rahim iç tabakasını desteklemek amacıyla progesteron içeren ilaçlar kullanılır. Bu sekiz adımın süre dağılımı tüp bebek ne kadar sürer sayfasında, aşama aşama karar noktaları ise tedavinin aşamaları sayfasında. Bu dönemde yatak istirahati gerekmez; günlük hayata dönmek sonucu olumsuz etkilemez. Gebelik testi (beta hCG) transferden yaklaşık 10 ile 12 gün sonra kan tetkikiyle yapılır. Erken yapılan idrar testleri yanıltıcı olabilir.
Hayır. Bu konuda uluslararası bir görüş birliği bulunmuyor. Doç. Dr. Serkan Oral, TV8 yayınında yaklaşımını şöyle aktarıyor: genetik inceleme herkese uygulanan bir işlem değildir, gerçekten fayda göreceğine inanılan gruba önerilir. Bunun bir nedeni de işlemin tedaviye getirdiği ek maliyettir.
İncelemenin öncelikli düşünüldüğü durumlar: tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı, tekrarlayan gebelik kaybı, ileri kadın yaşı ve çiftte bilinen bir kalıtsal hastalık taşıyıcılığı. Ülkemizde sık görülen talasemi taşıyıcılığı bu son gruba iyi bir örnektir.
İşlemde embriyonun dış tabakasından (trofektoderm) küçük bir örnek alınır. Bu tabaka sonradan plasentaya dönüşen bölümdür; bebeğin geliştiği iç hücre kütlesine dokunulmaz. Genetik inceleme bir cinsiyet belirleme işlemi değildir. Tıbbi zorunluluk dışında cinsiyet seçimi Türkiye’de kesinlikle yasaktır.
Aşılama (IUI), hazırlanan sperm örneğinin yumurtlama zamanında doğrudan rahim içine verilmesidir. Döllenme yine kadının kendi tüplerinde gerçekleşir. Tüp bebekte ise döllenme laboratuvarda olur. Aradaki farkı bilmek, hangi basamağın sizin için uygun olduğunu anlamayı kolaylaştırır.
| Karşılaştırma | Aşılama (IUI) | Tüp bebek (IVF/ICSI) |
|---|---|---|
| Döllenme nerede olur | Kadının tüplerinde | Laboratuvarda |
| Tüplerin açık olması | Zorunlu | Zorunlu değil |
| Gereken sperm düzeyi | Belirli bir eşiğin üzerinde | Çok düşük sayıda bile uygulanabilir |
| İşlem sayısı | Tek seans, anestezi yok | Yumurta toplama ve transfer |
| Embriyo seçimi | Yok | Var |
| Genetik inceleme imkânı | Yok | Seçilmiş olgularda var |
Tüpleri kapalı olan, ağır sperm bozukluğu bulunan ya da ileri yaştaki bir çiftte aşılama basamağında zaman kaybetmek doğru değildir. Bu değerlendirme ilk görüşmede yapılır.
Bir döngüde birden fazla kaliteli embriyo elde edildiğinde, transfer edilmeyenler vitrifikasyon yöntemiyle dondurularak saklanır. Sonraki denemede yumurtalıkların yeniden uyarılmasına ve yumurta toplama işlemine gerek kalmaz; yalnızca rahim iç tabakası hazırlanır ve çözülen embriyo transfer edilir. Bu, hem daha az ilaç kullanılması hem de sürecin çok daha kısa olması anlamına gelir.
Embriyolar bazı durumlarda bilinçli olarak dondurulur ve taze transfer yapılmaz. Yumurtalıkların aşırı uyarılma riski, rahim iç tabakasının o döngüde uygun kalınlığa ulaşmaması ve genetik inceleme sonucunun beklenmesi bunların başında gelir. Dondurma işlemi embriyoya zarar vermez; çözülme sonrası canlılığı sürdürme oranı günümüz yöntemleriyle yüksektir.
Yasal olarak belirlenmiş bir üst deneme sayısı yoktur; sınırı belirleyen tıbbi tablodur. İlk denemeler sonuçsuz kaldıysa mekanik bir tekrar yerine nedenin araştırılması gerekir. Bu aşamada rahim içi değerlendirme, genetik inceleme, tiroit ve bağışıklık kaynaklı nedenler, sperm DNA hasarı ve uyarı protokolünün kendisi yeniden gözden geçirilir. Her denemeden alınan bilgi, sonrakinin planını değiştirmelidir; aynı planla tekrarlamak bilgi üretmez.
Denemeden sonuç alınamadığında nedenlerin nasıl araştırıldığı tüp bebek neden tutmaz sayfasında ele alınıyor.
Kadın için: iğne saatlerine sadık kalmak, sigarayı bırakmak, ağır kaldırmamak ve yumurta sayısı fazlaysa ani hareketlerden kaçınmak. Bol proteinli beslenme ve yeterli sıvı alımı, aşırı uyarılma riski olan dönemde özellikle önerilir. Erkek için: toplama gününden önce hekimin belirttiği cinsel perhiz süresine uymak, sıcak ortamdan uzak durmak ve sigarayı bırakmak. Sperm üretimi yaklaşık üç aylık bir döngüdür; bu nedenle yaşam biçimi değişiklikleri en az bu süre önce başlarsa anlam kazanır.
Stresin tek başına tedaviyi sonuçsuz bıraktığına dair kesin bir veri yoktur. Buna karşılık sürecin duygusal yükü gerçektir ve bunu görmezden gelmek yerine destek almak süreci yürütülebilir kılar.
Tüp bebek tedavisi sık kontrol gerektiren bir süreçtir; bir döngüde ortalama üç ile beş kez görüşme yapılır. Bu nedenle ulaşım kolaylığı pratik bir belirleyicidir. Doç. Dr. Serkan Oral, Kadıköy Kızıltoprak’ta Bağdat Caddesi üzerinde hasta kabul etmektedir. Üsküdar, Ataşehir, Maltepe, Kartal ve Pendik yönünden Marmaray ve metro ile, Avrupa Yakası’ndan ise Marmaray ve vapur bağlantılarıyla erişim mümkündür. İlk adım için tüp bebek tedavisine nasıl başlanır sayfasına, hekim seçiminde nelere bakılacağı için tüp bebek doktoru nasıl seçilir sayfasına bakabilirsiniz.
Yumurtalıklar ilaçla uyarılarak birden fazla yumurta geliştirilir, bu yumurtalar hafif anestezi altında toplanır, laboratuvarda sperm ile döllendirilir ve gelişen embriyo ince bir kateterle rahme yerleştirilir. Süreç ayaktan yürütülür, yatış gerektirmez.
İğneler ince uçludur ve karın bölgesinin cilt altına uygulanır. Hastanın kendisi evde yapabilir. Genellikle belirgin ağrı oluşturmaz; batma hissi ve hafif kızarıklık olabilir. İğne saatlerine sadık kalmak takip açısından önemlidir.
Yumurta toplama işlemi ortalama 15 ile 20 dakika sürer ve hafif anestezi altında yapılır. Vajinal ultrason eşliğinde ince bir iğneyle foliküllerden sıvı çekilir. Kesi ve dikiş yoktur; birkaç saatlik dinlenmenin ardından aynı gün eve dönülür.
Uyarı dönemi ortalama 8 ile 12 gün sürer, kişiye göre bu süre kısalabilir ya da uzayabilir. Bu dönemde iki ya da üç kez ultrason kontrolü yapılır ve foliküller hedeflenen çapa ulaştığında çatlatma iğnesi belirli bir saatte uygulanır.
Tek doğrusu olan bir tercih değildir. Embriyo sayısı azsa daha erken transfer gündeme gelir. Sayı yeterliyse 5. güne kadar beklemek gelişimini sürdürebilen embriyoyu seçme şansını artırır. Karar embriyoların gelişimine bakılarak verilir.
Hayır. Transfer ince ve yumuşak bir kateterle ultrason eşliğinde yapılır, birkaç dakika sürer ve genellikle anestezi gerektirmez. Çoğu hastada smear alınmasına benzer bir his tarif edilir. İşlem sonrası günlük hayata dönülebilir.
Gerekmez. Transferden sonra yatak istirahatinin sonucu iyileştirdiğine dair bir veri bulunmamaktadır. Ağır kaldırmamak ve yorucu egzersizden kaçınmak yeterlidir; günlük hayata dönmek gebelik ihtimalini olumsuz etkilemez.
Gebelik testi, embriyo transferinden yaklaşık 10 ile 12 gün sonra kan tetkikiyle (beta hCG) yapılır. Daha erken yapılan idrar testleri çatlatma iğnesinin etkisiyle yanıltıcı sonuç verebilir. Test gününü beklemek en doğru yaklaşımdır.
Transfer edilecek embriyo sayısı yönetmelikle sınırlandırılmıştır. Amacı çoğul gebelik riskini azaltmaktır. Transfer edilmeyen kaliteli embriyolar dondurularak saklanabilir ve sonraki bir döngüde çözülerek kullanılabilir.
Yapılabilir. Menide sperm bulunmayan olgularda örnek, testisten cerrahi yolla elde edilir. Bu işlem yumurta toplama günüyle eşzamanlı planlanır. Öncesinde hormon tetkikleri, genetik inceleme ve üroloji değerlendirmesi yapılır.
Hayır. Genetik inceleme seçilmiş gruplara önerilir: tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı, tekrarlayan gebelik kaybı, ileri kadın yaşı ve çiftte bilinen kalıtsal hastalık taşıyıcılığı. Herkese uygulanmasının tıbbi bir gerekçesi yoktur ve ek maliyet oluşturur.
Bir döngüde ortalama üç ile beş kez görüşme yapılır. Bunlar uyarı dönemindeki ultrason kontrolleri, yumurta toplama günü, embriyo transferi ve gebelik testi randevularıdır. Sık kontrol gerektiği için ulaşım kolaylığı pratik bir belirleyicidir.
Tedavilerimiz ve ücretsiz danışmanlık hakkında detaylı bilgi için lütfen bizimle iletişime geçmekten çekinmeyin
